شماره چهارم، سال دوم، بهار 1400
ساڵی دووهم، ژمارهی چوارهم، بههاری 2021 زایینی
Vol. 2, No. 4, Spring 2021
بارودۆخی کاکهیی له ناوچهی گهرمیانی باشووری کوردستاندا
ههیاس مهحمود کاکهیی (لێکۆڵهر و نووسهر له بواری مێژوو و ئهدهبیاتی یارسان)
کاتی وهرگرتن: 07/04/2021
کاتی قهبووڵکردن: 28/05/2021
پوخته
کاکهییهکان وهک توێژێکی کوردهواری له کوردستان له دێرزهمانهوه (سهردهمی میدییهکان و کاشییهکان تا دهگاته سهردهمی نوێ) مێژوویان ههیه. سهرهڕای ئهو ههموو بارودۆخه نالهبارهش که بهسهریاندا ھاتووه و مانهوهی خۆیان پاراستووه. له ناوچهی گهرمیانی باشووری کوردستاندا چهندین میرنشینیان ھهبووه، که پایتهختیان داقوق بووه له باشووری کهرکووکدا. له میرنشینی ئهردهلان و میرنشینی بابانیش له سهردهمی قاجارییهکان و عوسمانییهکان کاکهییهکان ڕۆلیان ههبووه. دوای نهمانی میرنشینی بابان له ساڵی١٨٥١، کاکهییهکان دوچاری بارودۆخێکی نالهبار بوون، ناچار بوونه کۆچ بکهن و ناوچه و دێھاتهکانی خۆیان به جێ بھێڵن له ھهورامان و شارهزوورهوه بۆ پشتی قهرهداغ بهرهو ناوچهکانی دهوروبهری شاری کهرکووک هاتوون، لهو شوێنانهی به جێیان ھیشتووه تا ئیستاش ئاسهواریان به ناوی خۆیانهوه ماوه، پاشان له باشووری داقوق له ههژده دێهاتدا دهگیرسێنهوه. ھهر له سهرهتای دروستبوونی دهوڵهتی عێراقهوه تهعریبی ئهم ناوچانه دهستی پێ کردووه، دواتریش بههۆی پهیدا بوونی تیرۆرستانی قاعیده و داعش ئهو دێھاتانه چۆڵ کراون و کاکهییهکان ڕوو له شارهکان دهکهن. بههۆی ئهم شهڕانهوه له ناوچهی کهرکووک نزیکهی٢٥٠ شهھید و بزربوویان ھهیه. له حاڵی ئێستاش به ھۆی جموجۆڵی داعش و کوشتاری عهرهبهکانی دهوروبهریان تهنیا چوار دێیان ماوه به ژمارهیهکی کهم له خێزان، ئهوانیش له دڵهڕاوکێ و مهترسییهکی زۆردان که ھاوسنوورن لهگهل عهرهبه ھاوردهکان، دهیانهوێ دهست به سهر ماڵ و موڵک و زهوییهکانیاندا بگرن. کاکهییهکان بهگشتی له شهڕ و ئاژاوه خۆیان به دوور دهگرن، حهز له پیکهوهژیان و ژیانێکی ئاشتییانه دهکهن، لێبوردهییان زۆره، جگه له پهیڕهوکردنی ڕاستی و پاکی، خاک و نیشتمانی خۆشیان خۆش دهوێت.
کلیل وشه: کاکهیی، گهرمیان، باشووری کوردستان، تهعریب، یارسان.
شرایط کاکهیی منطقهی گرمیان در جنوب کردستان
هیاس محمود کاکهیی (پژوهشگر زبان و ادبیات یارسان)
تاریخ دریافت: 18/01/1400
تاریخ پذیرش: 07/03/1400
چکیده
کاکه یی یکی از اقلیت های موجود در کردستان است که دیر زمانیست ( از زمان مادها و کاسیها تا به امروز) دارای تاریخ هستند. هر چند شرایط بسیار ناگواری را هم تجربه کرده اند اما توانسته اند خود را حفظ کنند. در طول تاریخ چند دولت و میرنشین نیز در منطقه ی گرمیان جنوب کردستان داشته اند که پایتخت آنها داقوق در جنوب کرکوک بوده است. همینطور در میر نشینی اردلان و میر نشینی بابان در زمان قاجارها و عثمانی ها نیز بدون نقش نبوده اند. میرنشین بابان در سال 1851 میلادی افول می کند و از آن زمان کاکه ایها شرایط نامساعدی برایشان به وجود می آید و همین مهم نیز سبب میشود تا دست به کوچی اجباری بزنند و منطقه و روستاهای خود را در شهرزور و هورامان و پشت قره داغ- که هنوز آثار موجودیت آنها در آنجا هست- را تخلیه کنند و در کرکوک و داقوق قرار بگیرند. نزدیک به 18 روستا به خاطر سیاست تعریب از جانب بغداد و از زمان شکل گیری دولت عراق تا به امروز با وجود داعش و القاعده تخلیه شده و میشوند و به سمت شهرها روانه می گردند. نزدیک به 250 شهید و گمشده در کرکوک دارند، تنها 4 روستا با جمعیتی اندک باقی مانده که آنها نیز در هراس و نگرانی بسیار به سر میبرند. به خاطر فعالیت های داعش و فشار اعرابی که به آنجا کوچانیده شده اند و با ایشان هم مرز میباشند بیم آن میرود که زمین و ملک آنها را بخواهند تصرف کنند. کاکه ایها در کل از جنگ و آشوب طلبی بیزار هستند مگر آنکه کسی بخواهد بر آنها حرجی وارد کند. بسیار به همزیستی مسالمت آمیز و صلح و دوستی اهمیت می دهند و علاوه بر وطن پرستی، تسامح و تساهل را مضاف بر راستی، پاکی در رفتار خود دارند.
کلید واژه: کاکهیی، گرمیان، جنوب کردستان، تعریب، یارسان.
Kakaee situation in Garmiyan area of southern Kurdistan
Hayyas Mahmood Kakay (Author and researcher of Yaresan language and literature)
Recive data: 2021/04/07
Accpte data: 2021/05/28
Abstract:
Kakaee is one of the minorities in Kurdistan that has a long history (from the time of the Medes and Kassites to the present day). Although they have experienced very bad conditions, but they have been able to continue and maintain themselves. Throughout history, they had several emirates in the Garmian region of southern Kurdistan, its capital was Daquq, south of Kirkuk. They also played role in both emirates Ardalan and Baban during the Qajar and Ottoman periods. Aftre the fall of Baban dynasty in 1851, and since then the Kakaees have been facing unfavorable conditions, forcing them to migrate and relocate from Shahrazur, Horaman, and Qaradagh area and settled in 18 villages in Kirkuk and Daquq. Since the establishment of the Iraqi government to the present day due to Baghdad's policy of Arabization, the Garmiyan area faced Arabization and recently attacks by terrorist groups such as ISIL and Al Qaeda, Kakaee families left their homes and relocated to cities. There are about 250 kakaee people missing and murdered in Kirkuk, only 4 villages with a small population left, which are also in great fear. Due to the activities of ISIL and the pressure of the Arabs who have moved, they are feared that they will try to seize their land and property. The Kakaees are generally peaceful people and abhor the wars, they care much about peaceful coexistence and tolerance, they believe in truth, and purity in their behavior and practice, in addition, they are patriotic.
Keywords: Kakaee, Garmiyan, southern Kurdistan, Arabization, Yaresan.
