پوخته

زوان گوران زوانێوی قەدیمین جە وەڵاتو پاڵەینە"ئیرانی"، جە سەردەمو دەسەڵاتو پەهلەوی ئەشکانینە بیەن هەتا سەردەمو دەسەڵاتو ساسانیەکان، ڕیٛخیٛش مەگیٛڵانوە پەی زوانو فارسی کوٙنەی و ئەویٛستای، دمای وڕای ساسانیەکان و دەسەڵاتداری عەرەبی و ئیسلامی ئی زوانە قەدەغەکریا، وەلێم بڕێ مەردمو ئی سەرزەمینو پاڵەیە بەنامیٛ یاری ساسان شوڕیێ واتشان ئیٛمە قەبوڵ نمەکەرمیٛ زوان و فەرهەنگی دێرینو باو باپیرانیمان دلیٛەنە بشوٙ، مەشوٙ زیننڎە بازمیٛش، هەر بوٙنەو ئینەیوە ئاینو یارسانیشان مەرزنارە، زوانو گورانیچ بی بەزوانو ئاینەکەیشان و زوانو نویستەی و قسیٛکەردەیشان، چون وەڵتەر زوانو ویٛشان بیٛ. بە ئامای عەرەبی و ئیسلامی زوانو فارسیشان کەرد بە زوانی رەسمی دەوڵەتی هامشان چەنی زوانو عەرەبی، هەر بوٙنەو ئینەیوە زوانو فارسی سیماو زوانو عەرەبیش گیٛرتیٛنە. فرێوە جە زوانئەشناسیٛ و وەرکەوتشناسیٛ زوانو گورانی بە زوانێوی ویٛسەر مزانانیٛ، هەرگیز زوان ئەشناس پەسەندش نمەکەروٙ کە زارو زوانو کوردی ببوٙنە، چون کوٙڵیٛ جیاوازییٛ جە گەشەو تاریخەنە و گرامەر و فنەتیکەنە هەنیٛ، تەنیا ئانەن کە برا زوانیٛنمیٛ و هامسیٛ و تیٛکەڵیٛنمیٛ. پەی نمونەی تائیسە هیچ زوانشانسێ ئەوروپی زاتش نەکەردەن بواچوٙ زوانی رومانی- لاتینی کە زوانێوی پەیرەن سەدەکانەو ئوەڵو میلادینە جە ئەورپانە بیەن، زارێوەن جە زوانو ئیتالی یام فەرەنسی، وەلێم ئەچیٛگە کورد زوانو گورانیش کەردەن بە زارو زوانو کوردی، وەختەکارێنە ئی زوانە زیاتەر جە 1250 سالیٛ وەڵیٛو زوانو کوردینە تاریخ و ئەدەبیاتش بیەن، کە ئینە ئەقڵی زانستی و زوانشناسی قبەوڵش نمەکەروٙ.

کریٛڵ واتیٛ: گۆران، هەورامی، پالەوی، فنەتیک، زار، یارسان، پالنگان.

Gorani-Hawrami language

Najeh Gulpy (Writer and Folklorist)

Recive data: 2020/06/21

Accpte data: 2020/11/16

Abstract:

The Gorani language is an ancient language of the Pahlavi people in Iran and dates back to the Parthian and Sasanian Empires. It can originally be traced back to the Old Persian and Avestan languages. After the Sasanian Empire, and the Arab and Islamic conquest, some of the people in Pahleh, who were called Yari Sasan, uprose against the injustice and attempted to preserve and promote the culture and language of their forefathers. Thus, the Yarsanism religion was formed and Gorani continued to be their written and ritualistic language. With the advent of Islam and the Arab conquest, Persian and Arabic became the official languages, and thus, the Persian language was highly influenced by Arabic. Many linguists and Orientalists consider the Gorani language as an independent language. The linguists have never confirmed that Gorani is part of the Kurdish language because the two languages have undergone grammatical and phonetic changes over the course of history. One can claim that as a brother and neighbor languages, we are intertwined. For instance, no European linguist has ever claimed that the Romanian-Latin language, which belongs to the early centuries AD in Europe, is a dialect of Italian or French. However, Kurds have turned the Gorani language into a Kurdish dialect, while Gorani has a history and culture that is over 1,250 years older than the Kurdish language, but this is not confirmed by the science and linguistics.

Keywords: Goran, Hawrami, Pahlavi, Phenetics, Dialect, Yarsan, Palangan.

tr footer