 |
شماره یکم، سال یکم، تابستان 1399
ساڵی یهکم، ژمارهی یهکهم، هاوین 2020 زایینی
Vol.1, No.1, Summer 2020
چهردهیهک له گهنجینهى مهعریفیی (ماچۆ)
ئهیوب کوێخا ڕۆستهم
(نووسهر و لێکۆڵهر)
کاتی وهرگرتن: 25/04/2020
کاتی قهبووڵکردن: 28/07/2020
کورته:
ئهم بابهته ھهوڵێکه بۆ تیشکخستنهسهر گهنجینهی مهعریفی (ماچۆ), ھاوکات چوونه ناو ماڵهکانییهوه به ئهقڵێکی نوی و کراوه, ئهوهش به مهبهستی شهن و کهوکردنی زانستییانهی سامانهکهی له پێناو دهوڵهمهندکردنی کۆی سامانی ڕۆشنبیریمان و ڕاستکردنهوهی ئهو ھهڵانهی پێشتر کراون و تا ئێستاش دهکرێن. سهبارهت به وشهی (ماچۆ) که له ناو له تێکسته کۆنهکاندا به چهند شێوهیهک ھاتووه: ا) له دینی ئاریی کۆن و زمانی سانکریتی به (واچ- واچهک) ھاتووه؛ ب) له دینی میترائی و زمانی پالهویدا به (واچ- واچهک) ھاتووه؛ ج) له دینی زهردهشت و زمانی ئاوێستادا به (ڤاچ- واچ – وهچ) ھاتووه.
له ھهمووشیاندا یهک واتای ھهیه که نزاکردن و ئاخاوتنی ھێمن و لهسهرخۆ دهگهیهنی به شێوهیهک کهس بێتاقهت نهکات. ھهندێک له بهشهکانی یهسنا که دهکهونه قاڵبی نزا و پاڕانهوه، به شێوهی واچ.. واژ.. باژ دهگوترێن. وهچ وشهیهکی پیرۆزه و به نزا پیرۆزه ئاینییهکان دهگوترێت. ماچۆ گهنجینهیهکی مهعریفی زۆر گهورهیه, بهڵام داخهکهم تا ئێستا بێئاگایی و ناشارهزییهکی زۆر نهوهک ھهر له ناو خهڵکه گشتییهکهی ناو کۆمهڵی کوردهواری, بهڵکو له ناو نووسهران و ڕۆشنبیرانی کوردیشدا سهبارهت بهم گهنجینهیه ھهیه, دهزگا پهیوهندیدارهکان به ڕۆشنبیرییهوه ھیچ ئاوڕێ لێنادهنهوه, دهسهڵاتداران زۆر لێی بێباک و بێمنهتن. ئهم بیئاگاییهش وایکردووه ھهڵهی زهق و گهوره له بواری ڕۆشنبیریی ئێمهدا بکرین, ھهر بۆ نموونه:١- بهستنهوهی شیعری کوردی له ناو تۆخمی مێینه به (مهستوورهی کوردستانی)یهوه و فهرامۆشکردنی شاعیرانی پیش ناوبراو. ٢- وابهستهکردنی شیعری کوردی به سهردهمی سێکوچکهی بابانهوه و نرخاندنی سامانی تیرامان ئهو ھهموو سامانی شیعرییهی له سهر شێوازی دوو بهیتی نووسراوه به (نا شیعر). ٣- بهستنهوهی میژووی سروودی کوردی به مامۆستا (زیوهر) و وهلانانی سروودهکانی یارسان. ئهمانه و چهندین ھهڵهی تریش که ھهرگیز نابێت لێیان بێدهگ بین.
وشه سهرهکييهکان: ماچۆ، گۆران، ههورامان، یارسان، کاکهیی.
A summary of the knowledge about the word ‘Macho’
Ayub Rostam(Author and Researcher)
Recive data: 2020/04/25
Accpte data: 2020/07/28
Abstract
This paper is an attempt to focus on the knowledge about the word ‘Macho’ and to investigate the issue in an academic method to enrich our cultural heritage and correcting the errors that occurred in the past and are still occurring to the present day. The word ‘Macho’ was mentioned in old texts in various ways: 1) In the ancient Aryan religion and Sanskrit language the word is mentioned as ‘ wach’ or ‘wachak’ 2) In the Metra religion and the Pahlavi language the word is also mentioned as ‘wach’ and ‘wachak’3) In the Zoroastrian religion and the Avestan language it is mentioned as ‘vach’, ‘wach’ and ‘wach’
In all these languages the word means ‘supplication’ and ‘prayer’ and ’speak calmly without disturbing others’. In some parts of Yasna, which is considered to be supplication and prayers, the word is mentioned as wach, wazh, bazh. Wach is a holy word called a religious prayer. ‘Macho’ is a valuable concept but unfortunately there is little awareness about it, not only amongst ordinary Kurdish people but also amongst educated Kurds and intellectuals; in addition cultural institutions do not pay attention to it and even authorities are not concerned about it. This lack of awareness has led to many errors in our cultural domains. For example: 1) Linking the feminine gender in Kurdish poems to Mastura Kurdistani neglecting other poets before her. 2) Linking Kurdish poems to the Baban era whilst disregarding all the legacy of poetry written in couplets and considering them to not be poems. 3) Linking the history of Kurdish anthems to (Zewar) and ignoring the religious anthems of Yaresan. These errors and others should not be ignored and attention should be paid to them.
Keyword: Macho, Guran, Hawraman, Yarsan, Kakaiy.
