شماره چهارم، سال دوم، بهار 1400

ساڵی دووه‌م، ژماره‌ی چواره‌م، به‌هاری 2021 زایینی

 Vol. 2, No. 4, Spring 2021

جماعتی قزلباش در کردستان عراق: شبک‌ها

مارتین فان برویینسن (پرفسور بازنشسته مطالعات تطبیقی جوامع معاصر مسلمان در دانشگاه اُترخت هلند)

مترجم: حمیدرضا نیک‌روش (دانشجوی دکتری در موسسه‌ ایرانشناسی دانشگاه‌ آزاد برلین، آلمان) 

تاریخ دریافت: 18/12/1399

تاریخ پذیرش: 25/02/1400

  چکیده

این نوشتار ترجمه‌ای از مقاله‌ی دکتر مارتین فان بروینسن با عنوان «جماعتی قزلباش در کردستان عراق: شبک‌ها» می‌باشد که در در Les Annales de l’Autre Islam 5 (1998), 185-196 منتشر شده است. کردستان عراق منزلگاه چندین جماعت دینی ناراست کیش است که از میان آنان ایزدیان و کاکه­ ای ها شناخته شده ­ترین­ ها به حساب می­آیند. هر دوی این آیین­ ها با آیین قزلباش یا علوی آناتولی شباهت­ های بسیاری دارند، اما در این میان تفاوت­ های آشکاری نیز وجود دارد. علاوه بر این­ ها در شمال عراق اجتماع کوچکی موسوم به شبک زیست می­کند که اگر چه از نزدیک­ترین اجتماع علویان فاصله دارند و با اجتماعات همسایه که پیروان دیگر سنن بدعت آمیزاند در ارتباط مداوم ­اند، اما علی الظاهر پیرو عقاید و مناسکی مشابه با علویان آناتولی هستند. شبک ­ها در چند ده روستا در شرق موصل در دلتایی که توسط دجله و زاب علیا محصور شده می­زیند. در سال 1925 تعداد آنان در حدود 10000 تخمین زده می­شد. در سرشماری 1960 عراق آنان 15000 تن بوده ­اند که در 35 روستا سکنی داشته ­اند. تخمین­ های اخیر به طور قابل توجه ی بیشتر هستند و یک منبع محلی حتی مدعی است که 100,000 شبک در بیش از 60 روستا متفرق اند به همراه چندین هزار تن از آنان که در حال حاضر در شهر موصل زندگی می­ کنند.

کلید واژه:  کردها، اهل حق، کاکه‌یی، شبک، قزلباش.

A Kizilbash Community in Iraqi Kurdistan : The Shabak

Martin van Bruinessen (Professor of the Comparative Study of Contemporary Muslim Societies)

Translator: Hamidreza Nikravesh (PhD Candidate at the Institute of Iranian Studies, Free University of Berlin)

Recive data: 2021/03/08

Accpte data: 2021/05/15

Abstract:

This article is a translation of Martin van Bruinessen's article "A Kizilbash Community in Iraqi Kurdistan : The Shabak", published in Les Annales de l’Autre Islam 5 (1998), 185-196.

Iraqi Kurdistan is home to a number of heterodox religious communities, of which the Yezidi and the Kaka’i are the best known.2 Both of these religions show numerous similarities with the religion of the Kizilbash or Alevi of Anatolia, but there are also clear differences. There is, however, also a small community in northern Iraq, the Shabak, that appears to adhere to the same beliefs and practices as the Anatolian Alevis, although they live far from the nearest Alevi community and are in regular contact with neighbouring communities adhering to other heterodox traditions. The Shabak live in several dozen villages east of Mosul, in a triangle bounded by the Tigris and the Greater Zab.3 In 1925 their numbers were estimated at around 10,000 ; the 1960 Iraqi census enumerated 15,000, living in 35 villages.4 Recent estimates tend to be considerably higher, and one local source even claims that there are 100,000 Shabak scattered over some 60 villages, with several thousand of them presently living in the city of Mosul.

Keywords: Kurd, Ahl-i Haqq, Kakaee, Shabak, Kizilbash, Dersim.