شماره سوم، سال یکم، زمستان 1399
ساڵی یهکم، ژمارهی سییهم، زستان 2021 زایینی
Vol.1, No.3, Winter2021
دهروازهیهک بۆ ناسینی ئایینی یارسان
فههمی کاکهیی (سهرنووسهر گۆڤار شنروێ)
کاتی وهرگرتن: 05/11/2020
کاتی قهبووڵکردن: 10/02/2021
پوخته
یارسان، که چهند ناوێکی تریشی ههیه وهک: کاکهیی، ئههلی حهق و تایفه، ئایینێکی کوردییه و پهیڕهوانی زیاتر له کوردستاندا دهژین، بهڵام له دهرهوهی کوردستانیش ههن. ئهگهر فهلسهفهی سهرهکییهکهی ئهم ئایینه بگرینه بهرچاو که ئهویش مهسهلهی (دۆنایدۆن)ه، ئهو کاته باس له سێیهم ئایینی گهورهی جیهان دهکهین که باوهڕمهندانی بڕوایان به (دۆنایدۆن) ههیه. یارسان وهک خۆی که له ههرێمی پههلهوییان زیاتر دهرکهوتووه و بڵاو بووهتهوه و گهشهی سهندووه له پاش هاتنی ئایینی ئیسلامهوه کاری بۆ کراوه. ئهم ئایینه لهسهر ئهو باوهڕانهی پێشتر لهنێو خهڵکی ناوچهکهدا بڵاو بوون سهری ههڵداوهتهوه. که دهڵێین کاری بۆ کراوه واته باس له گهشهکردنی ئهم ئایینه دهکهین له ماوهی پێنجسهد ساڵدا، ئهویش له سهدهی دووهمی کۆچییهوه تا سهدهی حهوتهمی کۆچی، که ئیتر لهسهر دهستی سوڵتان سههاکی بهرزنجی نۆژهنکراوهتهوه و پایه و بنهما سهرهکییهکانی جێگیر کراون. سهرههڵدانی ئهم ئایینه له پاش ئیسلام بۆ ئهوه دهگهڕێتهوه که خهڵکی ناوچهکه ڕووبهڕووی باوهڕ و زمان و فهرههنگێکی نوێ بوونهتهوه که به لایانهوه نامۆ بووه، ئهویش زمان و فهرههنگی عهرهبییه. بۆ پاراستنی زمان و فهرههنگی خهڵکی ناوچهکه و لهسهرپێهێشتنهوهی باوهڕی خۆیان هاتوون ئهم ئایینهیان بنیات ناوه و زمانهکهیان دهستنیشان کردووه که ئهویش زمانی کوردی/ زاری گورانی بووه. تا ئێستایش ئهم ئایینه ههموو مهراسیمهکانی خۆی بهو زمانه جێبهجێ دهکات. ههڵبهته خهڵکێکی تریش که زمانیان زمانی کوردی نهبووه، وهک فارس و ئازهر که سهریان بهم ئایینه سپاردووه ئهوانیش ههر به زمانی کوردی مهراسیمی ئایینییان بهڕێوه بردووه. لایهنێکی تری فهرههنگ جگه له زمان مۆسیقای ئایینیی ئهو سهردهمه بووه که ئهویشیان تا ئهمڕۆ پاراستووه و گهشهیان پێی داوه. دهکرێت بگوترێت ئهم ئایینه گرنگییهکی زۆری به فهرههنگی خهڵکی ناوچهکه داوه و به زیندوویهتی پاراستوویهتی
کلیل وشه: یارسان، کاکهیی، ئههلی حهق، کڵام، سوڵتان سههاک، کورد، کوردستان.
درگهی برای شناخت آیین یارسان
فهمی کاکه یی (سردبیر فصلنامه شنروی)
تاریخ دریافت: 15/08/1399
تاریخ پذیرش:22/11/1399
چکیده
یارسان چند اسم دیگر هم دارد، همانند: کاکهیی، اهل حق، طایفه که یک آیین کردی است و پیروان آن بیشتر در کردستان زندگی میکنند؛ اما مردمان پیرو نیز خارج از کردستان میباشند. اگر فلسفه بنیادین این آیین را مورد مداقه قرار بدهیم به مسئله دونادون میرسیم، که آن بحث در مورد سومین آیین بزرگ دنیا است که باورمندان آن اعتقاد به دونادون دارند. یارسان در سرزمین پهلویان نشر و نضج پیدا کرده است و پس از آمدن اسلام به منطقه گسترش پیدا میکند. این آیین را میتوان باقی ماندهی افکار پیشینیان منطقه دانست که از قرن دوم هجری تا قرن هفتم به مدت پانصد سال در تداوم فعالیت هویت خواهی هستند که در قرن هفتم هجری توسط سلطان اسحاق برزنجهای تجدید مفهوم میگردد. زنده شدن این آیین پس از ورود اسلام به این دلیل بوده که مردم منطقه زاگرس با شیوهای فکری، زبانی، فرهنگی و آیینی تازه و غریبی به اسم زبان و فرهنگ عرب مواجه میشوند. پس برای حفاظت از زبان و فرهنگ خود با زبان و ادبیات کوردی و گویش گورانی این تفکر را نشر میدهند، و تا کنون نیز با همین شیوهی زبانی و فرهنگی مراسمات آیینی خود را به جا میآورند. البته مردمان دیگری که بعدها به این آیین گرایش پیدا میکنند همانند: فارسها و آذریها ایشان هم با همین زبان کوردی گورانی مراسم خود را به جا میآورند. بُعد دیگری که در این آیین مورد توجه بوده بحث موسیقی بوده است که همانند زبان مطرح شده آنرا تا کنون حفظ کردهاند. میتوان گفت که این آیین اهتمام ویژهای به فرهنگ مردم منطقه داده است و آن را حفظ کرده.
کلید واژه: یارسان، کاکهیی، ئههلی حهق، کلام، سلطان سهاک، کورد، کوردستان.
An introduction to learning about the Yaresan religion
Fahmi Kakaee (Editorial of Journal Shinrwe)
Recive data: 2020/11/05
Accpte data: 2021/02/10
Abstract:
The religion of Yaresan, which is also known as Kakaee, Ahle Haqq or Taifa, is a Kurdish religion whose practitioners predominantly live in Kurdistan (there are also some followers of Yaresan live outside of Kurdistan). Yaresanism is the world’s third largest religion in which the belief in reincarnation is a fundamental building block. Yaresanism, which emerged in the region of Pahlavian, spread after the advent of Islam. Yaresanism has developed for over 500 years and finally manifested into its current form. It was around 800 A.D in which the religion began to slowly emerge, and during the 13th century in which it finally crystallized and its main pillars were consolidated by Sultan Sahak. The reason behind the emergence of Yaresanism is that the local population of Pahlavian had just recently been introduced to a new faith, new language and new culture which were alien to them, i.e. the Arabic language and Arab culture. Thus, Yaresanism began to emerge, as an attempt to protect the local language and culture of the people, the Kurdish dialect of Hawrami was used as the liturgical language for this religion. To this day, Yaresanism and its religious ceremonies and rituals are practiced in Kurdish. Other ethnic groups who converted to the religion, such as Persian or Azeri, have also practiced the religion in Kurdish. In addition to language, another aspect of culture are the religious songs and music that have been practiced during that era, which have so far been preserved and nurtured. In other words, Yaresanism adopted the culture of local people and has been preserved so far.
Keywords: Yaresanism, Kakaee, Ahle Haqq, Klam, Sultan Sahak, Kurd, Kurdisatn.
